Het richtgetal is een specificatie van een reportageflitser. Dit roept direct de vraag op: wie heeft dit getal bedacht en waarom? Bovendien rijst de vraag: wat zegt het richtgetal precies, en wat is de relevantie ervan voor de moderne fotografie van vandaag? In dit stuk zal ik al deze vragen beantwoorden. Een ding kan ik alvast verklappen: er bestaat een hardnekkig misverstand over de waarde van het richtgetal, want het zegt niets over de kracht van de flitser.
OORSPRONG
Vanaf 1936 verschenen de eerste flitsers met batterijen en konden worden meegenomen op locatie. Dit leidde tot de cruciale vraag: hoe ver moet de flitser van het onderwerp staan voor een goede belichting? Het antwoord hierop werd in 1939 gegeven door General Electric. ‘Het richtgetal’. Met deze waarde kon de fotograaf uitrekenen hoever het flitslicht kwam voor een goede belichting.
AFSTAND
Omdat het om afstand gaat van het onderwerp ten opzichte van de flitser, wordt het richtgetal uitgedrukt in meters*. Stel, je hebt een flitser met een richtgetal van 32. Dan wil dit zeggen dat bij diafragma f/1 de flitser het onderwerp op 32 meter het goed belicht wordt door het flitslicht. Let op: dit geldt enkel bij een gevoeligheid van 100 ASA/ISO.
*) In de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk wordt het richtgetal uitgedrukt in voet (guide number). Een flitser met een richtgetal van 32 heeft in de VS een richtgetal van 105. (1 meter is 3,28 voet)
FORMULE
Het richtgetal is primair een variabele in een formule. De formule van het richtgetal luidt als volgt: Deel het richtgetal van de flitser door het ingestelde diafragma, en de uitkomst is de afstand in meters voor een correct belichte foto met het flitslicht. Als de flitsafstand bekend is, kun je ook uitrekenen welk diafragma nodig is.
Hoe werkt dit nu in de praktijk met een flitser met richtgetal 32?
- Afstand berekenen op basis van diafragma: Als we het diafragma instellen op f/4, dan kunnen we direct uitrekenen hoe ver het model van de flitser af moet staan. Hiervoor delen we richtgetal 32 door 4. Uitkomst: 8 meter.
- Diafragma berekenen op basis van afstand: Maar stel dat de afstand leidend is? Dan kunnen we natuurlijk ook uitrekenen welk diafragma moet worden ingesteld. Als de afstand tussen onderwerp en flitser bijvoorbeeld 2 meter is, welk diafragma is dan nodig voor een goede belichting met het flitslicht? Hiervoor delen we richtgetal 32 door 2. Uitkomst f/16.
Bij oude flitsers kom je vaak een instelschijf tegen. Deze schijf beïnvloedt de flitser zelf niet, maar functioneert puur als een rekenschijf.
Op de schijf stelde de fotograaf eerst de gebruikte gevoeligheid van de film in. Vervolgens stelde men het diafragma in, waarna de schijf direct liet zien op welke afstand het onderwerp voor een correcte belichting moest staan.
SAMENVATTING TOT ZOVER
– introductie van het richtgetal: 1939 door General Electric.
– Doel: Berekenen van de flitsafstand of het diafragma
– Formule Richtgetal: Richtgetal delen door diafragma is de flitsafstand in meters
– Voorwaarde formule: geldig bij een gevoeligheid van 100 ASA/ISO
HEDEN
Het richtgetal is een kleine 100 jaar geleden geïntroduceerd om de fotograaf te helpen de flitsafstand te bepalen. Is deze hulp nog wel nodig bij de flitsers van vandaag? Bij de meeste flitsers wordt het richtgetal nog steeds in de specificaties benoemd. Zie ook de advertentie hier rechts. Is het richtgetal nog wel van deze tijd of heeft het meer een commercieel doel en daarmee meer gericht op je portemonnee?
RICHTGETAL vs. VERMOGEN (Analogie)
Over het richtgetal bestaat vandaag de dag een groot misverstand: er wordt vaak beweerd dat het de kracht van de flitser aangeeft. Een flitser met richtgetal 60 is sterker dan een flitser met een richtgetal van 45. Dit is pertinent onjuist. Kracht (vermogen) wordt uitgedrukt in Watt, terwijl het richtgetal wordt uitgedrukt in meters (afstand). Het vermogen van de flitser is wél van invloed op het richtgetal. Vergelijk het met een auto: de maximumsnelheid van een auto zegt niets over het vermogen van de motor. Het vermogen van de auto is uiteraard wel van invloed op de snelheid, maar er zijn meer factoren die meespelen. Denk bijvoorbeeld aan het gewicht en de aerodynamica van de auto; ook deze twee hebben een grote invloed op de uiteindelijke snelheid.
Maar als een flitser met richtgetal 60 bij diafragma f/1 60 meter ver komt, dan moet deze toch sterker zijn dan een flitser met richtgetal 45? Die laatste komt bij diafragma f/1 maar 45 meter ver. Als alle omstandigheden gelijk zijn dan mag je de conclusie trekken dat de flitser met richtgetal 60 sterker zal zijn dan de flitser met richtgetal 45. Maar zijn alle omstandigheden wel gelijk?