Het Richtgetal

Was de reportageflitser al niet je beste vriend, het richtgetal gaat deze broze vriendschap zeker niet hechter maken. Wat hebben we eigenlijk aan het richtgetal? Het enige moment dat je dacht aan het richtgetal was op het moment dat we er één aan gingen schaffen. Want hoe hoger, hoe beter. De fabrikanten, maar ook de (web)winkels geven de indruk dat het richtgetal iets zegt over het vermogen van de flitser. Ze wekken daarmee de indruk dat hoe hoger het richtgetal is, hoe sterker de de flitser is. Het richtgetal is marketing geworden, en heeft geen technische waarde meer zoals bv. de lichtsterkte van een objectief.

“Het Richtgetal zegt NIETS over de flitskracht van de flitser”.

Het richtgetal is een term uit de klassieke fotografie die we heden ten dage nog steeds terugvinden in de specificaties van de huidige moderne reportageflitsers. Maar wat zegt het richtgetal? Flitsers konden vroeger maar één ding, en dat was het afgeven van een lichtflits. Hoe simpel kan het zijn? De flitsers van die tijd kende  maar één stand en dat was iedere keer dezelfde flits. Iedere flits was gelijk. Daar kon de fotograaf op vertrouwen. Het enige wat de fotograaf moest weten was hoever het onderwerp moest staan voor een goede belichting van de flits. Het richtgetal vertelde hem dat. Zo hoefde hij niet eerst het flitslicht te meten. Had een flitser bijvoorbeeld een richtgetal van 24 dan wist de fotograaf dat het flitslicht bij iedere flits 24 meter ver zou komen voor een goed belichte foto. 

“24 meter” hoor ik u denken, “dat is toch een onwerkbare afstand?” Klopt, die 24 meter geldt alleen als de fotograaf een diafragma zou gebruiken van f/1. Het richtgetal is namelijk een onderdeel uit een formule. Als je het richtgetal van je flitser deelt door het gebruikte diafragma heb je de afstand in meters voor een goed belichte foto van flitslicht.

RICHTGETAL : DIAFRAGMA = AFSTAND (in meters)

De fotograaf moest dus een sommetje maken als hij wilde weten hoe ver het bruidspaar moest staan voor een goed belichte foto. Stel dat hij koos voor diafragma 8. De som is dan 24 delen door 8. De uitkomst is drie, De fotograaf wist dat de afstand tussen flitser en bruidspaar drie meter moest zijn. Zo lang de fotograaf op diafragma 8 bleef was alles op drie meter goed belicht door het flitslicht.

Die formule van het richtgetal had nog een voorwaarde. In het analoge tijdperk hadden de klassieke rolletjes film een bepaalde gevoeligheid. Deze gevoeligheid werd uitgedrukt in ASA. Vergelijk het met de ISO waarde van de sensor in je digitale camera. De formule van het richtgetal geldt alleen bij een gevoeligheid van 100 ASA of in het digitale tijdperk 100 ISO. Wilde de fotograaf met een flitser met richtgetal 24 uitrekenen wat de afstand werd bij 200 ASA en diafragma 8. Dan maakt hij de som met een al gebruikte hij een diafragma van 5.6. Dus werd de som 24 delen door 5.6 en dat is 4,3 meter. Dus met een filmpje van 200 ASA diafragma 16 had hij een goed belicht bruidspaar als de afstand 4,3 meter zou zijn.

Instelschijf op een oude flitser

Waarschijnlijk ben je door al dat gereken al halverwege afgehaakt. En geloof me, dat wisten alle fabrikanten die flitsers produceerde ook. Ze kwamen de fotograaf te hulp met een rekenschijf die vaak bovenop de flitser was geplaatst. De fotograaf stelde in welke gevoeligheid zijn filmpje had en stelde in op welke afstand zijn onderwerp stond. Op de schijf kon de fotograaf aflezen welk diafragma hij nodig had voor een goed belichte foto van flitslicht. Of als hij het diafragma in stelde kon hij aflezen op welke afstand zijn onderwerp moest staan.

Maar dat was vroeger. Flitsers van nu hebben niet één stand. Je kan handmatig de flitskracht instellen. Volle kracht, halve kracht, een kwart en zo verder. Je kan zelfs op één derde stapjes er tussen in finetunen. Daarnaast hebben moderne flitsers een automatische stand. Ook wel TTL genoemd. Daarbij rekent de flitser in samenwerking met de camera uit hoeveel flitslicht er nodig is. Maar waarom nog steeds een richtgetal? Wat valt er dan nog uit te rekenen?

Ik denk dat we nog maar één keer kijken naar het richtgetal. En dat is als we er één aan gaan schaffen. Dan gaan we richtgetallen met elkaar vergelijken. Want, zo is de gedachte, een flitser met een hoog richtgetal is een sterke flitser. Dus moet de flitser met het hoogste richtgetal wel de sterkste flitser zijn. Op zich een hele logische gedachten, maar klopt deze conclusie ook?

Kan je richtgetallen van verschillende flitsers met elkaar vergelijken als het gaat om de sterkte van de flitser? Kort en bondig, NEE. Je kan ook niet zeggen dat de auto met de hoogste topsnelheid ook de auto is met de sterkste motor. Want de topsnelheid wordt niet alleen bepaald door het vermogen van de motor. Wat dacht je bv van de weerstand van een auto. Hoe aerodynamisch is de ene auto ten opzichte van de andere met een gelijke motor? Ook het gewicht en de banden van de auto zijn van invloed op de snelheid van een auto. Het zou dus heel vreemd zijn om te stellen dat een auto met een hoge topsnelheid per definitie ook een sterke motor heeft.

Zo werkt het ook met het richtgetal van de huidige flitser. De flitskop van de flitser is in staat het flitslicht te bundelen. De flitskop kan er voor zorgen dat het flitslicht in dezelfde hoek wordt afgegeven dan de beeldhoek van het gebruikte objectief. Want waarom zou je al je flitslicht verstrooien op delen die vanwege de beeldhoek niet op de foto te zien zijn? Echter als je licht gaat bundelen dan komt het verder. Denk maar aan de zaklamp. Door het gebruik een  spiegel achter het lampje stuur je al het licht één richting op in plaats van rondom. Dit effect past men ook toe bij de hedendaagse flitsers. Ze zijn zelfs in staat het flitslicht te bundelen in een beeldhoek van 200mm. Natuurlijk komt het flitslicht dan verder en zou je kunnen zeggen dat op dat moment er een richtgetal van 60 is. Veel richtgetallen worden aangegeven bij het maximale zoombereik van de flitser. Een flitser met een maximaal zoombereik van 105mm heeft daarom vaak een lager richtgetal dan een flitser die tot 200mm kan. Maar gaan we kijken naar het richtgetal van bv. 35mm dat kan het goed zijn dat deze richtgetallen zo goed als gelijk zijn. Welke is dan sterker?

Vaak vind je achter in de handleiding van je flitser verschillende tabellen. Bij één van die tabellen kun je aflezen wat het richtgetal is bij een bepaalde beeldhoek.

Let dus goed op of alle factoren die van invloed zijn op het richtgetal gelijk zijn.